Verwarmen met een hybride warmtepomp | Ecobouwers.be

U bent hier

Verwarmen met een hybride warmtepomp

Een hybride warmtepomp is een ketel en warmtepomp in één. Het is een aantrekkelijke oplossing voor minder goed geïsoleerde woningen die aanzienlijk minder gas of mazout willen verstoken. Een C02-besparing van 25 procent is mogelijk. Je kunt een hybride warmtepomp combineren met je bestaande cv-ketel, maar er bestaan ook kant-en-klare systemen waarbij warmtepomp en ketel in één toestel zijn geïntegreerd. 

Wanneer wel?

  • als duurzaam alternatief in bestaande woningen die niet voldoende goed geïsoleerd zijn om een volwaardige warmtepomp te laten renderen, en toch aanzienlijk minder CO2 willen uitstoten. Bestaande leidingen en radiatoren kunnen bovendien ook gewoon behouden blijven.

Wanneer niet?

  • Bij goed geïsoleerde woningen met lage temperatuurverwarming (vloerverwarming of aangepaste radiatoren) is de keuze voor een volwaardige elektrische warmtepomp duurzamere keuze. 
     
  • Zijn je buitenmuren, dak en vloer niet of nauwelijks geïsoleerd, dan investeer je beter eerst in extra isolatie
     
  • Als er een warmtenet ligt (of komt) in je straat

De hybride warmtepomp is in Vlaanderen weinig bekend. Opmerkelijk, want in onze directe buurlanden zijn ze al lange tijd in gebruik en worden ze steeds populairder. Reden: het is een duurzame oplossing voor bestaande woningen die niet altijd even goed geïsoleerd zijn. Bovendien vraagt de installatie weinig breekwerk. Een hybride warmtepomp kan op nagenoeg ieder bestaand verwarmingssysteem aangesloten worden. Je kan je bestaande cv-ketel behouden en je radiatoren kunnen ook gewoon behouden blijven. Een gasaansluiting of mazouttank blijft wel nog nodig.

Een hybride warmtepomp is een warmtepomp met een cv-ketel als backup. Hoe beter je woning geïsoleerd is en hoe lager de temperatuur waarop je de warmte kunt verspreiden in je woning (bijvoorbeeld via vloerverwarming), hoe minder de cv-ketel in actie moet komen. De warmtepomp zal doorheen het jaar voor een groot deel van de warmte zorgen in huis. Enkel als het buiten erg koud is, springt de cv-ketel bij. Het systeem zal steeds de meest duurzame of rendabele oplossing zoeken voor jouw situatie.

Comfortabel?

Een hybride warmtepomp is even comfortabel als je oude verwarmingssysteem. Ook de plaatsing is vrij eenvoudig. Bestaande radiatoren en leidingen moeten niet vervangen worden. Het breekwerk blijft dus beperkt.

Een hybride warmtepomp heeft wel een buitenunit – qua uitzicht te vergelijken met een airco - die geluid maakt wanneer hij draait. Sommige mensen vinden dit geluid vervelend. De buitenunit maakt enkel geluid als de verwarming aanslaat of als je warm water aanmaakt. In de zomer, wanneer je het vaakst buiten zit of het raam open staat, merk je er dus het minst van.

Hoe werkt een hybride warmtepomp?

Een hybride warmtepomp is een combinatie van een hoogrendementsketel met een kleine elektrische warmtepomp, die warmte onttrekt aan de buitenlucht. Je kunt de warmtepomp combineren met je bestaande cv-ketel, maar ze bestaan ook als kant-en-klaar systeem op de markt. In dat geval zijn de warmtepomp en de ketel geïntegreerd in één toestel.

All-in-one of boosterwarmtepomp?

Als kant-en-klaar model vervangen ze gewoon je cv-ketel. Qua uitzicht en grootte verschillen ze weinig van een gascondensatieketel. Wel moet er een buitenunit geplaatst worden – net zoals bij een lucht-warmtepomp – die warmte kan onttrekken aan de buitenlucht en transporteert naar de binnenunit van de warmtepomp. De meeste all-in-one systemen werken op gas. Hybride warmtepompen op stookolie vind je zelden.

Wil je graag je bestaande ketel behouden (gas of stookolie), dan neemt de hybride warmtepomp de vorm aan van een boosterwarmtepomp. Die wordt gekoppeld aan je ketel en neemt niet veel meer plaats in dan een grote schoendoos (30-30-60 cm). Een bijhorende slimme regeling stuurt en regelt beide apparaten. Een hybride warmtepomp combineren met een bestaande ketel is enkel zinvol als je ketel een condensatieketel is. Anders kies je beter voor het hybride all-in-one systeem of investeer je in een andere duurzame verwarmingstechniek.

Bijna alle hybride warmtepompen halen hun warmte uit de omgevingslucht. In principe is het ook mogelijk dat ze bijkomende energie uit de bodem winnen, zoals een bodemwarmtepomp. Maar omdat dit extra werken vraagt (graafwerken in tuin), wordt deze optie nooit gekozen. Een hybride warmtepomp kies je net omdat de plaatsing eenvoudig en snel is.

Ketel of warmtepomp?

Afhankelijk van de buitentemperatuur en je persoonlijke instellingen zet het warmtepompsysteem ofwel de warmtepomp ofwel de ketel in werking. Stel je de hybride warmtepomp zo in dat ze steeds kiest voor het systeem met de laagste CO2-productie, dan zal de warmtepomp het vaakst aanslaan. Pas wanneer de buitentemperatuur onder de 4 graden daalt, en je systeem oordeelt dat het rendement van de warmtepomp onvoldoende is, zal de cv-ketel de productie van warmte en warm water overnemen. 

Het omschakelpunt – het punt dat de cv-ketel het overneemt van de warmtepomp – kan per woning verschillen en wordt ingesteld door je installateur. Die bepaalt dat op basis van jouw persoonlijke voorkeuren, de kenmerken van je woning, je verwarmingssysteem, de energieprijzen, de buitentemperatuur en de eigenschappen van je warmtepomp. Dat gebeurt meestal automatisch via een slimme sturing. Soms vraagt het even tijd om de ideale instelling te vinden.

Het is hoofdzakelijk de cv-ketel die instaat voor de productie van warm water voor de badkamer en de keuken. Heb je PV-panelen of een zonneboiler, dan maak je je warm water ook aan met behulp van hernieuwbare energie en moet de gasketel minder draaien. Daardoor daalt de CO2- uitstoot van het systeem nog sterker.

Voordelen van een hybride warmtepomp

  • Ideaal voor renovaties en voor bestaande woningen die minder goed geïsoleerd zijn. 
  • Vraagt weinig breekwerk bij installatie
  • Bestaande radiatoren en leidingen kunnen behouden blijven

Wat is het rendement van een hybride warmtepomp?  

De hybride warmtepomp werkt zoals andere warmtepompen op stroom. De efficiëntie van een warmtepomp wordt uitgedrukt via de COP of 'coefficient of performance'. Dit is  de verhouding tussen de door de warmtepomp verbruikte elektriciteit en de geproduceerde warmte. Een warmtepomp die werkt aan een COP van 4 levert met andere woorden 4 eenheden warmte af per eenheid verbruikte elektrische stroom. Hoe hoger de COP, hoe efficiënter de warmtepomp functioneert.

Maar omdat de meeste hybride warmtepompen hun warmte halen uit de buitenlucht, daalt de COP gelijklopend met de buitentemperatuur. Hoe kouder het buiten is, hoe lager de COP - en dus ook het rendement - zal zijn. Een condensatieketel heeft dat nadeel niet. Hoe koud het buiten ook is, hij draait steeds aan hetzelfde rendement.

Om duurzamer te zijn dan de gascondensatieketel mag de COP van de warmtepomp niet zakken onder de 2,5. Het punt waarop de warmtepomp minder goed rendeert en de condensatieketel het overneemt, heet het omschakelpunt. Afhankelijk van je afgiftetemperatuur en de isolatiegraad van je woning ligt dit punt hoger of lager:

  • In een goed geïsoleerde woning met lage temperatuurverwarming ligt het omschakelpunt zelfs een stuk onder de 0 graden, tot zelfs -5° Celsius bij zeer goed geïsoleerde woningen. De condensatieketel moet maar weinig bijspringen, waardoor de investering in een hybride systeem niet loont. Je koopt dan beter een volwaardige warmtepomp.
     
  • In een matig tot degelijk geïsoleerde woning met radiatoren zal het omschakelpunt een stuk hoger liggen, net boven het vriespunt (3 à 4° Celsius). Dat betekent dat in het merendeel van de gevallen de warmtepomp werkzaam zal zijn. Enkel bij lage temperaturen neemt de condensatieketel het over, of wanneer er warm water voor de keuken en voor de badkamer nodig is. Een investering in een hybride warmtepomp is in deze situatie het meest zinvol.
     
  • In een slecht geïsoleerde woning zal het hybride systeem niet renderen. In zo’n huis ligt het omschakelpunt veel te hoog en zal de warmtepomp maar weinig draaien. De condensatieketel zal vaak moeten bijspringen of de verwarming helemaal moeten overnemen om het huis comfortabel warm te krijgen. Dan investeer je beter in extra isolatie en in beter buitenschrijnwerk of beglazing, zodat je de warmtevraag beperkt. Daarna kan je eventueel een hybride warmtepomp aanschaffen.

Hoe duurzaam is een hybride warmtepomp?

Een hybride warmtepomp schakelt automatisch om tussen de warmtepomp en de gasketel, of of laat ze samenwerken. Daarbij kan je ofwel de meest zuinige of de meest duurzame modus kiezen. Kies je voor de meest zuinige modus, dan wordt het omschakelpunt bepaald op basis van de gas- en elektriciteitsprijs. Zo garandeert het systeem een lage energiekost. Maar omdat in Vlaanderen de gas- en mazoutprijs aanzienlijk lager liggen dan de elektriciteitsprijs, zal de ketel daardoor te vaak in werking treden, ten nadele van de warmtepomp. Weg klimaatwinst.

Daarom kies je het omschakelpunt liever op basis van de CO2-uitstoot. Zo kun je met een hybride warmtepomp tot 25 procent CO2 besparen voor verwarming en warm water ten opzichte van een condensatieketel. 

Of een hybride warmtepomp echt duurzaam is, hangt dus in grote mate af van de instellingen.

Sanitair warm water

Een hybride warmtepomp is pas duurzamer dan een gascondensatieketel wanneer de warmtepomp een COP haalt van meer dan 2,5. Dat betekent dat je sanitair warm water meestal door je gascondensatieketel aangemaakt zal worden. Dat is zonde, zeker in de zomermaanden, wanneer de verwarming uit staat. Daarom is het interessant om een hybride warmtepomp te combineren met een zonneboiler of zonnepanelen

Kies je voor PV-panelen, zorg dan dat je sanitair warm water zo veel mogelijk aangemaakt wordt wanneer de zon schijnt. Een slimme sturing kan daarbij helpen. 

Koudemiddel

Het warmtepompgedeelte van je hybride warmtepomp heeft een koudemiddel nodig om te kunnen werken. Een koudemiddel dient om de warmte die je wint via de buitenunit te transporteren naar je binnenunit. De meeste van deze middelen hebben een zeer sterk broeikaseffect als ze in de atmosfeer terechtkomen. Gemiddeld verliest een warmtepomp 50 tot 350 kilo CO2 tijdens haar levensduur door kleine lekken, of bij de ontmanteling. Dat is een stuk lager dan wat de warmtepomp uitspaart door duurzaam te verwarmen. De impact is dus beperkt. 

Richtprijs, premies en terugverdientijd van een hybride warmtepomp

Prijsvork: tussen 4.000 en 7.000 euro (inclusief plaatsing)

De installatie van een hybride warmtepomp kost je tussen de 4.000 en 7.000 euro, exclusief eventuele aanpassingen aan je radiatoren of bijbehorend leidingwerk. Met die kosten mee ingerekend valt de prijs enkele duizenden euro’s hoger uit. Voor de installatie van een hybride warmtepomp kan je wel een beroep doen op een premie.

Voor een gemiddelde Vlaamse woning (met een warmtevraag van 20.000 kWh), kost een hybride warmtepomp jou:

  Prijs (geïnstalleerd) Geschatte Jaarlijkse verbruikskost (aanvoertemperatuur 55°C) Beschikbare premies
Gascondensatieketel € 2.800 - 3.200 € 1.000 - 2.000 /
Boosterwarmtepomp als aanvulling bij bestaande cv-ketel (5 kW) € 4.000 – 5.000 € 400 gas + € 900 elektriciteit

premie netbeheerder: € 1.500 - 3.000

totaalrenovatiebonus: € 1.250

Hybride warmtepomp met geïntegreerde cv-ketel op gas (5 kW) € 5.000 – 7.000 € 400 gas + € 900 elektriciteit

premie netbeheerder: € 1.500 - 3.000

totaalrenovatiebonus: € 1.250

Warmtepomp: COP bij afgiftetemperatuur 55° Celsius is 3,6 - stroomprijs is 0,28 euro/kWh - Gascondensatieketel: gasprijs aan een variabele prijs van 0,05 euro/kWh (rendement 95 procent). Als de temperatuur onder de 4 graden daalt, schakelt in dit voorbeeld de warmtepomp uit en de cv-ketel aan.

Het grootste nadeel is de verbruikskost. Elektriciteit – ook groene – wordt in Vlaanderen sterk belast. Meer dan fossiele energie. Net daarom zou een groene taxshift, waarbij de hoge belastingen verschuiven van de elektriciteitsfactuur naar de gasfactuur, groene warmte een geweldige duw in de rug kunnen geven. Met de juiste fiscale stimulans kunnen veel meer mensen hun oude gasketel vervangen door een hybride warmtepomp, zonder de vloer uit te moeten breken. De overheid heeft plannen in die richting, maar concrete verschuivingen zijn er nog niet.  

Belangrijk: zonder een stevig isolatiepakket zal ook met een warmtepomp op hoge temperatuur je energiefactuur duur uitvallen, groene taxshift of niet. De eerste stap is zoals steeds: isoleren!

Is een hybride warmtepomp iets voor mij?

In veel bestaande woningen zijn warmtepompen die werken met vloer- of wandverwarming geen haalbare kaart. Hybride warmtepompen vormen daarvoor een mooi alternatief: de klassieke radiatoren, waarmee het overgrote deel van de Belgen zijn woning verwarmt, kunnen blijven staan. Bovendien daalt het aandeel fossiele energie die nodig is om de woning te verwarmen drastisch.

Checklist:

  • Mijn woning is geïsoleerd: zowel het dak als de buitenmuren, en liefst ook vloer. Er is ook hoogrendementsbeglazing in alle verwarmde ruimtes.
  • Alle kieren en spleten zijn afgedicht    
  • Ik beschik over radiatoren die mijn woning warm krijgen als er water doorstroomt, dat zelden hoger is dan 55° Celsius
  • ik heb 1 vierkante meter vrij in mijn stookplaats en ook ruimte op mijn dak, aan mijn gevel of in de tuin voor een buitenunit ter grootte van groot airco-toestel

Als je op alle vragen ‘ja’ antwoordde is een hybride warmtepomp mogelijk een goede optie. Twijfel je nog? Neem dan zeker contact op met je provinciale steunpunt duurzaam bouwen en wonen en voor een warmteplan op maat. Zij bieden onafhankelijk, professioneel advies; gratis of voor een bescheiden vergoeding.

Dit artikel kadert binnen het project C-bouwers, en werd gerealiseerd met de steun van de provincie Vlaams-Brabant en de Koning Boudewijstichting.