Waarom een betonstop? | Ecobouwers.be

U bent hier

Waarom een betonstop?

Met de betonstop in 2040 wil de Vlaamse regering komaf maken met het grondverslindende bouwbeleid in Vlaanderen. In de toekomst zullen we dichter bij elkaar moeten wonen. Dominic Van Clé, adviseur en lesgever bij Dialoog, zet alle feiten over de betonstop op een rij, met de visie van de bouwmeester als leidraad

Feit is: door de verwachte aangroei van de bevolking en de verdunning van de gezinnen hebben we tegen 2030 in Vlaanderen 330.000 extra wooneenheden nodig. Tegen 2050 zijn dat er maar liefst een half miljoen. Goed nieuws is dan weer dat we met meer dan 40.000 hectaren onbebouwde percelen in woongebied meer dan voldoende aanbod hebben om aan die vraag te voldoen. Zelfs als we de slecht gelegen percelen niet meetellen, komen we toe. De onbebouwde percelen binnen de stads- en dorpskernen optimaal benutten, is dan ook de aangewezen manier om dit probleem op te lossen. Het Beleidsplan Ruimte Vlaanderen, opvolger van het Ruimtelijk Structuurplan, bundelt de maatregelen die hiervoor moeten zorgen. Belangrijkste richtlijn: het ruimtelijk rendement moet omhoog via woonverdichting.

Ruimtelijke wanorde

Zijn we ons voldoende bewust van onze royale voetafdruk? Vlaams Bouwmeester Leo Van Broeck gooit de retorische vraag graag op tafel wanneer hij overal te lande gaat spreken. Wereldwijd staan we nog altijd in de top van de landen die de meeste landoppervlakte gebruiken om in hun algemene behoeften te voorzien. Tegelijkertijd reikt hij een oplossing aan: ons ruimtegebruik is de sleutel tot het beperken van de klimaatverandering en het matigen van onze ecologische voetafdruk. “Parijs telt 21.000 inwoners per vierkante kilometer, Brussel amper 7.000. Onze steden en dorpen zijn te dun bevolkt.” Met meer mensen op dezelfde oppervlakte gaan wonen, is dan een logische keuze.

We betalen een hoge prijs voor onze ruimtelijke wanorde: ellenlange files, meer verkeersongelukken en onhoudbaar dure nutsvoorzieningen.

We betalen een hoge prijs voor onze ruimtelijke wanorde: ellenlange files waar niemand vrolijk van wordt, meer verkeersongelukken, bijna 9 miljoen verkeersdoden per jaar onder de diersoorten (cijfers Natuurpunt 2015) en onhoudbaar dure nutsvoorzieningen (riolering, openbaar vervoer, post, elektriciteit, enzovoort). “Vrijstaand of halfopen bouwen zou bij wijze van spreken strafbaar moeten zijn,” houdt de Bouwmeester zich niet in.

De voordelen van kernversterking of verdichting zijn navenant spectaculair. Ten eerste, en daarmee overtuig je al direct een groot deel van de tegenstand: het brengt geld op. Vergelijk de kost van de fiscaal aftrekbare bedrijfswagens (4 miljard euro per jaar, die schaffen we af) met de eenmalige kost van de compensatiemaatregelen bij planschade (de onteigeningskost voor slecht gelegen percelen: 1,5 miljard euro gespreid over 23 jaar). Een tweede gevolg van compactere woonkernen is de betere mobiliteit. Openbaar vervoer zal rendabel en aantrekkelijker worden ten nadele van de auto. Veilige en goed onderhouden fietswegen zullen meer mensen op de fiets krijgen. Aangrenzende gemeenten zullen op dat vlak meer moeten samenwerken dan nu het geval is, maar daar struikelen we niet over.

Verdichting

En als we allemaal in passiefhuizen gaan wonen? In de stad is dat zeker het summum van ecologisch wonen maar in een verkaveling op het platteland weegt de isolatiegraad van je huis niet op tegen de nadelen van de slechte ligging. Wat maakt dan het verschil tussen een goed en een slecht gelegen perceel of verkaveling? Cruciaal is de nabijheid van openbaar vervoer en voorzieningen zoals winkels, scholen, een park en allerlei diensten. Afgelegen verkavelingen met grote percelen voor vrijstaande villa’s hebben dus afgedaan. Deze naoorlogse erfenis heeft de tijdsgeest niet doorstaan. Goed gelegen verkavelingen hebben nog wel toekomst op voorwaarde dat ook daar naar meer ruimtelijk rendement – lees: verdichting - gestreefd wordt. Bouwen tussen vrijstaande huizen of in de tuinen zou een uitkomst kunnen bieden. De Bouwmeester pleit er zelfs voor om de woonuitbreidingsgebieden gewoon af te schaffen. Ook zou de wetgever meer kleinere appartementen moeten toelaten in de gemeenten. In Vlaanderen is een gemiddeld appartement 85 vierkante meter groot. Elders in Europa is dat 65 vierkante meter. We moeten ook eens durven nadenken over het woontraject dat mensen afleggen: van starterswoningen naar grotere gezinswoningen en eindigen op een zorgappartement bijvoorbeeld. Woonbehoeften verschillen naargelang de levensfase waarin je verkeert. Er moet hier meer dynamiek komen. Mensen blijven nu nog te lang in hetzelfde huis wonen dat dikwijls niet meer aangepast is aan hun situatie. Het beleid zou daarop kunnen inspelen met een ruimer aanbod van diverse wooneenheden. Uit studies blijkt dat mensen bereid zijn om te verhuizen als ze in dezelfde buurt kunnen blijven.

Kostbare open ruimte

De zogenaamde betonstop (we moeten wel degelijk nog heel veel bouwen, maar op andere plekken dan voorheen) bepaalt ook dat we tegen 2040 geen nieuwe open ruimte meer aansnijden. Vandaag is dat nog altijd 6 hectaren per dag, een tempo dat we nu al twintig jaar lang aanhouden (in de jaren negentig lag dat gemiddelde nog op 12 hectaren per dag). Om er toch wat vaart in te krijgen, besliste de Vlaamse overheid om tegen 2025 nog maximaal 3 hectaren per dag aan te laten snijden. Nog altijd veel te traag vinden sommigen, maar de trend is duidelijk: open ruimte is te kostbaar om onbeschermd te laten. Gemeenten worden nu via belastingen beloond voor het aantal inwoners dat ze tellen: hoe meer inwoners, hoe meer inkomsten. Een goede reden om nieuwe verkavelingen aan te snijden. Een betere keuze zou zijn om de gemeenten te belonen voor de open ruimte en de ecosystemen die ze bewaren. Creatief denken is toegelaten: waarom geen woongelegenheid creëren op platte daken van supermarkten en parkings van supermarkten meer vergroenen. Dat zou naar schatting 250 hectaren extra moestuin of sportvelden opleveren en 205 hectaren extra woonruimte.

Hoogbouw

Het ideaal van de vrijstaande villa in het groen zal moeten wijken voor een compacte woning in de stad of dorpskern. Hoogbouw met appartementen zal meer plaats innemen. Helaas zijn er op dat vlak geen goede voorbeelden beschikbaar in eigen land. Denk maar aan de grijze blokken voor sociale huisvesting, de jaren 70 met zijn snel neergepootte hoogbouw om de winst binnen te rijven of onze wereldberoemde, langgerekte zeedijk met haar Atlantic Wall van appartementsblokken. Alhoewel die laatste ook haar voorstanders heeft, meer op sociaal vlak dan toch. Het buitenland, Nederland met name, beschikt wel over goede voorbeelden: appartementen met een ruim balkon, mooi uitzicht, veel licht, rust en privacy. Buurtvoorzieningen zoals winkels, een café en een kinderdagverblijf situeren zich op de begane grond en de eerste verdiepingen. Of kijk naar gebieden waar iedereen op vakantie wil gaan zoals Toscane. Daar zijn de gebouwen gemiddeld vier tot acht bouwlagen hoog. Mooi toch?

De toepassing van collectieve energienetten wordt een realistische mogelijkheid omdat iedereen dicht op mekaar woont.

Eigenlijk zouden de stedenbouwkundige diensten in de plaats van een maximum kroonlijsthoogte een minimum kroonlijsthoogte moeten invoeren. En ondergrondse parkings zouden verplicht moeten zijn. De bouwmeester wil nog verder gaan: bouw met vier tot acht bouwlagen, ook al heb je hiervoor nog geen bestemming. Op langere termijn raakt dit wel ingevuld. Nabijheid van openbaar groen en openbaar vervoer is sowieso noodzakelijk. De toepassing van collectieve energienetten wordt een realistische mogelijkheid omdat iedereen dicht op mekaar woont. Inspraak van de buurtbewoners is een laatste maar zeker niet minder belangrijke factor die het welslagen van een nieuw hoogbouwproject bepaalt. Maar durf ook een kinderzwembadje te voorzien op het balkon van een terras of een kruidentuintje.

Gewoonten en denkpatronen veranderen is altijd een hachelijke zaak, we blijven gewoontedieren tot onze laatste snik. Maar alles beweegt en niks blijft hetzelfde. Willen we de klimaatverandering binnen de perken houden en de leefbaarheid van ons gewest aan de Noordzee niet naar de verdommenis helpen, dan houden de richtlijnen van de Vlaamse Bouwmeester ons een confronterende spiegel voor: pas je aan of ga ten onder.

Op www.kernversterking.be kun je een gratis brochure downloaden met 30 recepten voor kernversterking op maat van lokale besturen.

Dit artikel verscheen eerder in ecologisch magazine De Koevoet. Al 30 jaar lang is duurzaam bouwen en wonen een kernthema. Vraag je gratis proefnummer aan.

Dominic Van Clé is adviseur en lesgever duurzaam bouwen van Dialoog, een organisatie die zich inzet voor de promotie van duurzaam bouwen en bewust wonen.
Leo Van Broeck, de Vlaamse bouwmeester, pleit al jaren voor een betonstop.
Duurzaam bouwen en wonen is al meer dan dertig jaar een toonaangevend thema in de Koevoet. Maar het magazine gaat breder in zijn onderwerpen: energiebesparing, fauna en flora, voeding, mobiliteit en al wat daarbij aanleunt.

Reacties

afbeelding van arkama

Ik wil graag effe reageren op de betonstop...  In plaats van te zorgen dat we met zijn allen op mekaar gaan zitten in appartementjes van 65m2, zou men beter eens gaan nadenken over een 'kinderstop'! Men gaat hier weer eens voorbij de echte reden van het probleem: we zijn met teveel mensen op deze aardkloot en ze dus wat dichter op mekaar plakken gaat niet echt helpen... of moet het zijn: gaat echt niet helpen?!Het zou veel beter zijn om, net zoals China een tijdje gedaan heeft (maar intussen spijtig genoeg nu ook niet meer), maatregelen te nemen dat er per gezin slechts 1 kind geboren wordt. Dit kan fiscaal, men moet daarom niet de partner naar de andere kant van de wereld sturen...Als men dan voor dat ene kind wel nog terug de tijd zou maken om zich er creatief mee bezig te houden zodat het geen rotbedorven ettertjes worden, dan is er zelfs terug hoop voor de toekomst! Ook nog een kleine opmerking: ik meen dat al diegenen die in Toscane de rust en de natuur gaan opsnuiven, dit niet gaan doen in 8 verdiepingen tellende appartementsgebouwen...  Waar haalt men het? Wij wonen tegen de Toscaanse grens in de Appenijnen en moeten vrijwel meer dan 100km rijden om zo'n hoog appartementsgebouw te vinden! Met vriendelijke groeten uit Italia! 

afbeelding van nelson-2

Een kinderstop zou inderdaad heilzaam zijn op veel vlakken, van de ecologische en economische tot de armoedeproblematiek. Op geen enkel vlak zal de wereld er beter op worden met nog meer mensen erop. 

afbeelding van Costaccountant

Tegen dat niveau van geleuter, lijkt vooral een berekening gepast:

Met de bevolkingsdichtheid van Parijs, zou een complete wereldbevolking van 13,5 miljard mensen - of zo'n 80% méér dan vandaag - in een land als Frankrijk kunnen wonen: 21000 inwoners per km2 x 643801km2 =  13519821000 inwoners. Frankrijk maakt 0,45% uit van het totale landoppervlak op aarde: 643801km2 / 144500000km2 = 0,45%. De overige 99,55% van het landoppervlak op aarde zou dan volkomen onbewoond zijn.
Voor de meerderheid die blijkbaar nog steeds gelooft in dat oude mottenballen overbevolkingsdicours van de Verenigde Naties (hebben onze universiteiten dat niet allemaal in onze kop geprent ?): volgens Hans Rosling - arts en wereldvermaard statisticus - zullen we nooit met méér dan 11-12 miljard mensen zijn. De grafische voorstelling en onderbouwing daarvan door wijlen Rosling, zijn  l e g e n d a r i s c h: https://www.youtube.com/watch?v=FACK2knC08E
Met die 11 miljard mensen en slechts 2,54 personen per gezin (naar Vlaamse normen), zou 15 are per gezin neerkomen op 4,5% van het totale landoppervlak op aarde. 11000000000 / 2,54 x 1500m2 / 144500000km2 = 4,5%. Er rest dan 95,5% van het landoppervlak op aarde dat volkomen onbewoond zou zijn.

Kortom: met een bevolkingsdichtheid van Parijs, kunnen we de toekomstige wereldbevolking huisvesten op minder dan een 0,5% van het totale landoppervlak op deze planeet. Met 15 are per gezin wordt dat 4,5%. Het is dat verschil van 4% tussen 95,5% en 99,55% dat overal ter wereld éénzelfde Agenda21 discours oplevert (= Verenigde Naties) volgens dewelke we allemaal als konijnen bij mekaar moeten hokken … om de planeet aarde te redden.

Het argument om dichter op mekaar te gaan wonen, is gekend:
"En als we allemaal in passiefhuizen gaan wonen? In de stad is dat zeker het summum van ecologisch wonen maar in een verkaveling op het platteland weegt de isolatiegraad van je huis niet op tegen de nadelen van de slechte ligging."
Leo Van Broeck is nog explicieter, volgens onze 'Bouwmeester', ik citeer: "toont ONDERZOEK aan dat de klimaatimpact van een niet-geïsoleerde negentiende-eeuwse stadswoning DE HELFT is van een nieuwe ecologische passiefwoning in het buitengebied. Het is de mobiliteit die het verschil maakt." https://www.demorgen.be/opinie/ons-klimaat-is-een-zaak-van-schuldig-grondverzuim-b4519748/
IK ZOU DAT 'ONDERZOEK' WEL 'S WILLEN ZIEN !!! Inclusief de onderliggende berekening. Op https://www.vlaamsbouwmeester.be kan ik dat onderzoek alvast niet vinden. Ik mag erop wijzen dat in dit land openbaarheid van bestuur geldt. En dat publieke beweringen (zoals een column in de mainstream media) van een openbare ambtenaar zoals Leo Van Broeck, onder die openbaarheid van bestuur vallen.

Ik wacht. En ik hoop voor Leo Van Broeck dat mijn wachten géén wachten op Godot zal worden.

afbeelding van arkama

Costaccountant, fijn dat jij het allemaal zo mooi nagekeken hebt en er zo positief over denkt...

Maar als jouw goednieuwsshow echt zou waar zijn, dan zou er nu al niet zoveel wildlife uitgestorven zijn en nog met uitsterven bedreigd omdat er voor hen geen habitat meer overblijft nadat de mens die voor verschillende redenen heeft ingepalmd.
Ik blijf bij mijn standpunt, wat anderen ook mogen beweren.  De toekomst zal het (spijtig genoeg) uitwijzen...
Wetende dat laboratoriumproeven hebben bewezen dat ratten beginnen mekaar uit te moorden en op te vreten wanneer ze met teveel op een te kleine oppervlakte zijn, zal ook de mens (die daar sowieso al neiging toe heeft, ook met voldoende oppervlakte) er wel voor zorgen dat het zich allemaal oplost!

afbeelding van Costaccountant

Of mensen op 0,5% dan wel 4,5% van het landoppervlak op deze aarde zouden wonen (dat is inclusief scholen, gezondheidszorg, handel, kantoren, horeca, ...), zal amper verschil maken voor jouw aangehaald 'wildlife' probleem. Des te minder wanneer die 4% ervoor zorgt dat mensen over hun eigen moestuin en/of fruitbomen kunnen beschikken waarvan ze de oogst delen met hun buren. Dat zou een flinke besparing opleveren aan landoppervlak dat vandaag bezet wordt met GGO groenten en fruit - waarvoor Monsanto herbiciden en pesticiden levert - waarvan de bodem zo vergiftigd geraakt dat ... 'wildlife' er uiteindelijk aan sterft.

Voor alle duidelijkheid: volgens Leo Van Broeck gebruiken we tot 70% van onze aarde. Dat is inclusief landbouw. Leo Van Broeck wordt rijkelijk betaald om de bevolking te overtuigen dat er 4% moet gewonnen worden in de manier waarop mensen  w o n e n .

Fijn dat je het over de rattenpopulatie hebt. Ratten zijn waanzinnig snel voortplantende knaagdieren. Die vreten niet alleen de kabels onder je auto, maar desnoods hun eigen soort. Zoals je wellicht weet, eten ratten ook mensen. Levend. Honderden jaren geschiedenis wijzen er ons op dat ratten vooral een typisch stadsprobleem vormen. Dat is in het huidige New York of Parijs niet anders: 

https://www.ecobouwers.be/comment/442342#comment-442342

PS: In het zuiden van België bestaat er al tientallen jaren een beboste verkaveling waar je géén afsluiting mag voorzien (= 5 betonnen paaltjes geven hoeken en inrit aan). Doorgaand wild. Wie 's een everzwijn of ree in zijn tuin wil spotten ...

afbeelding van Costaccountant

Aangezien het al ruim een maand wachten is op Godot, voor wie publiek verzocht aan een overheidsdienst - 'BouwMeester', in casu Leo Van Broeck - om de regels van openbaarheid van bestuur na te leven …  https://www.ecobouwers.be/comment/442339#comment-442339 … zal niemand er iets op tegen kunnen hebben dat Costaccountant zich 's buigt over 'duurzaam wonen' volgens diezelfde 'Bouwmeester' Leo Van Broeck: http://www.thecosmopolitan.be/nl 

Dat - ik citeer: "hemels ontwerp" - stijgt immers "boven zichzelf uit in een constante omhelzing met de lucht". Bovendien, ik citeer opnieuw: "Voor The Cosmopolitan werd gezocht naar een ontwerp dat een minimale ecologische impact koppelt aan een maximale zin voor kwaliteit." Interessant, niet ? Aangezien 3slk appartementen verkrijgbaar zijn vanaf 449000€ + BTW + kosten, leken die me onvoldoende representatief voor de Vlaamse markt. Het 1slk appartement dat verkrijgbaar is vanaf 199000€ + BTW + kosten, leek me beter in overeenstemming met het gemiddelde budget van een Vlaams startend gezin: http://www.thecosmopolitan.be/assets/pdf/1ch.pdf

De slaapkamer daarvan is echt ruim, zodat je er tot 3 kinderen te slapen kan leggen. De ouders slapen dan in de woonkamer in hun dagelijks op te maken bed-canapé. In de logica van sommigen maakt dat samen met het gebrek aan een auto, het summum van (woon)comfort of levensstijl. Dat is géén grap. In ieder geval, wie 5 minuten hogervermeld pdf-plannetje beschouwt, zal vaststellen:

I. dat onze 'BouwMeester' blijkbaar wat moeite heeft met ergonomie. Op 180cm waarvan pleisterwerk/tegels dienen afgetrokken, tekent Leo Van Broeck immers een douche +  D U B B E L E  wastafel. Indien je: 

  • niet voor een 90cm douche, maar slechts voor een 80cm douche kiest; 
  • én daarbovenop voor een glazen douchewand kiest in plaats van een 10cm muurtje waar je minder schoonmaakslaaf van bent,

dan rest er je zo'n 49cm stabreedte per persoon voor de wastafel. In het andere geval 39cm. Dat is een flink pak minder dan de caravan 67cm-standaard.

II. dat onze 'BouwMeester' blijkbaar wat moeite heeft met kostenoptimalisatie. Tenzij Leo Van Broeck een afkeer heeft voor standaard maten ? In ieder geval: op een keuken van 299cm (welke  S T A G I A I R  architect zou dat durven bedenken ?!?), kan je uiteraard géén 5 kastjes van 60,0cm kwijt (= the best bang for the buck, bv. Ikea). Die ene centimeter zal dan een maatkeuken opleveren. Zou die inbegrepen zijn in de prijs van 199000€ ? 

III. dat onze 'BouwMeester' blijkbaar wat moeite heeft met ecologische materialen. In datzelfde éénslaapkamerappartement is de vloer van de inkom, berging, keuken, living en slaapkamer immers bekleed met  p o l y u r e t h a a n. Aan alle lezers/auteurs van ecobouwers en andere leden van de BBL: is er op die bijzonder rijke markt aan vloerkeuzes … dan überhaupt een minder groene vloer  v i n d b a a r  ? Om over de brandveiligheid van zulke vloerkeuze maar te zwijgen, in het bijzonder voor een appartementsgebouw. 

IV. dat onze 'BouwMeester' een zwak heeft voor glazen balustrades. Altijd leuke dingen voor een appartementsgebouw. In het bijzonder als je ze langs de buitenkant wil schoonmaken. Op het tweede verdiep wil die schoonmaakster die een hongerloon van 11€ bruto per uur verdient, dat nog wel doen. Vanaf 't vijfde zegt die gegarandeerd: 'mij niet gezien'. Wie dergelijke glazen balustrades als 'duurzaam' beschouwd, lijkt me te getuigen van een ietwat  E N G E  visie op het begrip 'duurzaamheid', niet ? Of wordt de schoonmaak daarvan door een gespecialiseerde firma in de lasten van het appartementsgebouw doorgerekend ? Waar de promotor dan als syndicus nog een jaarlijks percentje op kan hebben ?

V. dat de witte ommuurde zone boven de keuken van Leo Van Broeck echt te gek is: toch géén leidingenkoker ? Zou mijnheer de professor-ingenieur-architect wiskundig kunnen bewijzen dat je kortere leidingen bekomt door een leidingenkoker tegen een  BUITENgevel te plaatsen ? Langere SWW leidingen kosten in ieder geval niet alleen méér bij de bouw, maar een leven lang méér aan energie. Weet er iemand hoe "The Cosmopolitan" verwarmd zal worden ?

VI. dat onze 'BouwMeester' ook wat moeite met oriëntatie blijkt te hebben. Of waren het warmteverliezen ? Of was het een buis voor zonnewarmtewinsten ? Want Leo Van Broeck voorziet in zijn '"hemels ontwerp" op zowat een meter van de tafel voor 4 personen, het allergrootste raam van de woonkamer met open keuken … pal op het Noorden. Extra glas op het Oosten had nochtans gekund. Het volstond om hogere ramen te kiezen (kolombouw). Of de hoekkolom 90° te draaien. Akkoord: bv. een rond raam van 1m diameter op het Noorden zou architecturaal verdedigbaar kunnen zijn. In het appartement van de buurman is het overigens nog slechter.

VII. Misschien vinden lezers er nog andere ?

Kortom, je schoonmoeder ontwerpt dat éénslaapkamerappartement vanaf 199000€ + BTW + kosten: 

  • beter; 
  • goedkoper; 
  • en duurzamer ! En dat in elke betekenis van het woord.

Of de Vlaamse overheidsdienst 'Bouwmeester' - met hoeveel medewerkers ? - aan dergelijk ontwerp enige  C R E D I B I L I T E I T  kan ontlenen om de Vlaming te vertellen hoe hij moet wonen, of het Witboek Beleidsplan Ruimte Vlaanderen … zal elke lezer voor zichzelf uitmaken. Bovenop een regelrechte aanfluiting van de democratie, mag ik het in ieder geval zonde vinden van het Vlaams belastinggeld voor een dergelijke PR-dienst. Ik mag het bovendien intriest vinden dat een professor aan de KUL (Leo Van Broeck zou dat sinds 2006 zijn) een dergelijk onbekwame apparatsjik bewijst te zijn. 

En als de Bond Beter Leefmilieu een ware democratische bottom-up organisatie is, dan laat ze haar oren niet hangen naar wat onbekwame apparatsjiks te vertellen hebben - laat staan hand- en spandiensten voor dat soort tuig te verlenen.