Verstandig renoveren beter dan slopen? | Ecobouwers.be

U bent hier

Verstandig renoveren beter dan slopen?

Sommige woningen zijn er zo slecht aan toe dat afbreken en vervangen door nieuwbouw een betere optie lijkt dan renoveren. Toch is het niet altijd duidelijk, en blijft de afweging moeilijk: slopen of renoveren? Eva Heuts, experte duurzame stedenbouw, en Stijn Brancart, expert circulair bouwen, schetsen het bredere plaatje.

Schaarse grondstoffen, overvloedig afval 

De bouwsector heeft een behoorlijke impact op het klimaat. Wil je die impact beperken, dan kies je meestal best voor een grondige renovatie, stelt Stijn Brancart van VIBE. 

Stijn Brancart: “In de meeste gevallen is renovatie beter voor het klimaat en het milieu dan slopen. De bouwsector heeft een enorme impact op onze natuurlijke omgeving en is verantwoordelijk voor een groot aandeel van de jaarlijkse CO2- en broeikasgasuitstoot. Ook de veroorzaakte afvalstroom en het gebruik van schaarse grondstoffen binnen de sector zijn aanzienlijk. De bouwwereld is jaarlijks verantwoordelijk voor 40% van het energiegebruik en benut volgens onderzoek de helft van de materialen die wereldwijd worden ontgonnen. Het patrimonium ‘beter isoleren om de CO2-uitstoot te reduceren’ tijdens de gebruiksfase is één belangrijk aspect. Maar er zijn meerdere aspecten om mee rekening te houden.” 

 

De ecologische voetafdruk van (ver)bouwen

De gebruiksfase is dus één facet van de CO2-uitstoot die de bouwwereld met zich meebrengt, maar de ecologische voetafdruk van een woning is meer dan de cijfers die je vindt op je energieprestatiecertificaat (EPC). Naast isoleren en duurzaam verwarmen, komen er nog andere factoren bij kijken. 

Eva Heuts: “Te vaak gaat de aandacht naar de isolatie en de kost op je energiefactuur als men praat over de milieu- of klimaatimpact van een woning, maar dat is te kort door de bocht.” 

Stijn Brancart: “Je moet ook rekening houden met de ingebedde energie. Elk gebouw bevat namelijk een grote massa aan bouwmaterialen die elk een milieu-impact hebben. Die impact is de combinatie van de ontginning van de grondstoffen, de verwerking van die grondstoffen tot producten, het transport en natuurlijk het bouwen zelf.” 

Eva: “Indien we de voorkeur geven aan slopen, gaat deze ingebedde energie en impact resoluut verloren. Waardevolle producten die hun technische levensduur nog niet bereikten, degraderen we zo tot afval.” 

Stijn: “Downcycling (het recycleren met waardeverlies) is door de huidige manier van bouwen vaak het enige waardevolle alternatief voor stort of verbranding. Een veel beter, maar minder vaak gebruikte strategie is het hergebruik, de herbestemming of renovatie van gebouwen. Daarbij zet je het kapitaal maximaal in en gaan de waardevolle stoffen niet verloren.”

Duurzaam renoveren is vaak de beste keuze 

De beste optie voor de twee experten van VIBE is daarom vaak renoveren met aandacht voor doorgedreven isolatie, de toepassing van circulaire principes en het gebruik van gezonde en milieuverantwoorde bouwmaterialen. 

Eva: “Een recente studie van EnergyVille/VITO toont aan dat een minderheid van onze gebouwen er zo slecht aan toe is dat sloop en nieuwbouw de betere optie zijn. Bij nieuwbouw is momenteel het aandeel ingebedde energie al zo goed als gelijk aan het aandeel operationele energie voor verwarming. Dat wil zeggen: als je een gebouw over zijn hele levensloop beschouwt, dan zit reeds 40% van de benodigde energie ingebed in de draagstructuur. Dat is heel veel. Sloop je, dan ben je al die energie kwijt.” 

Slopen: een verouderd concept

Stijn: “Binnen de transitie naar een circulaire economie zullen we sowieso moeten afstappen van het concept ‘sloop’ en evolueren naar demontage en selectieve ontmanteling van gebouwen met maximaal hergebruik van de bouwcomponenten.”

Eva: “Duurzame materiaalkeuzes maken natuurlijk ook een groot verschil. Analyses van de levenscyclus van materialen laten toe producten te kiezen die een gunstige impact hebben op milieu en klimaat. Zo wordt er rekening gehouden met de levenscyclusfases van een gebouw (productfase, bouwfase, gebruiksfase en eindfase) maar ook met milieu-indicatoren zoals verzuring, landgebruik en klimaatverandering.” 

Weten hoe je een duurzaam bouwmateriaal kiest? Baseer je op deze principes en instrumenten.

Sloop en herbouw leiden tot verschraling

Duurzame materiaalkeuzes, demontage en maximaal hergebruik: met geen woord wordt er nog gerept over ‘sloop.’ Volgens Eva en Stijn is volledige afbraak slechts in beperkte gevallen de meest interessante optie. Als je kijkt naar het brede plaatje, dan zal renoveren meestal als beste én meest duurzame oplossing uit de bus komen. 

Eva: “Ook vanuit erfgoed en beeldkwaliteit is renovatie in vele gevallen de beste optie. De huidige trend van verdichting door de afbraak van karakteristieke gebouwen en de verappartementisering van onze gemeentelijke kernen is een aspect dat het ruimtelijk identiteitsverlies in dorpen in de hand werkt. Typerende gebouwtypologieën, streekeigen materialen of specifieke dorpseigenschappen verdwijnen onder de sloopkogel. De schaalvergroting en verschraling komen de identiteit van onze dorpen niet ten goede. Dorpsstraten krijgen een haast uniform en generiek karakter. De noodzaak tot een genuanceerd beleid rond kernversterking dringt zich dus op.”

“Om de schaarse open ruimte te vrijwaren en te behouden, moeten we daarom onze stads- en dorpskernen verdichten of versterken. Vooral stadskernen hebben de opgave om de toenemende bevolking op te vangen. Waar steden inzetten op kernverdichting en groei, dienen dorpen en gehuchten in te zetten op kernversterking. Ze staan niet voor een kwantitatieve maar kwalitatieve opgave. De verbetering van de woonomgeving staat hier op de eerste plaats. Het eigenlijke doel van kernversterking en -verdichting is de versterking van de open ruimte. Verdichting is een middel. Dat mogen we niet uit het oog verliezen.”

Wanneer dan wel slopen?

De klimaatagenda drukt de beleidsmakers op de feiten: we moeten open ruimte versterken om het hitte-eiland effect in steden tegen te gaan. Ook is die open ruimte noodzakelijk voor ecosystemenen, klimaatadaptatie, waterberging, landbouw, recreatie en ontspanning.

Eva: “Om de open ruimte in ere te herstellen, moeten de beleidsmakers open ruimtegebieden, beekvalleien en groenblauwe netwerken versterken. Slecht gelegen gebouwen moeten op termijn afgebroken worden, zonder vervanging. De Vlaamse overheid moet dus werk maken van een uitdoofbeleid voor slecht gelegen woningen en gebouwen. Een veralgemeend btw-tarief van 6% voor sloop en heropbouw heeft daarom een negatief effect voor de open ruimte in ons Vlaamse land. En wie geniet nu niet van de natuur?”

Het is duidelijk: VIBE is geen voorstander van sloop en heropbouw. De stimulatie van doordachte, kwalitatieve renovaties met aandacht voor doorgedreven isolatie en de toepassing van circulaire bouwprincipes moet daarentegen aangemoedigd worden door de Vlaamse overheid. Dit met extra aandacht en voordelen voor de woningen die in stads- en dorpskernen gelegen zijn. Enkel zo verzoenen we de versterking en verdichting van onze steden en dorpen met een solide renovatiepolitiek. En dat is nodig. 

 
Eva Heuts, experte duurzame stedenbouw bij VIBE
Eva Heuts, experte duurzame stedenbouw bij VIBE
Huis gesloopt woonwijk
Slopen is in veel gevallen niet de beste optie.
vervallen huis renoveren of slopen
Renoveren of slopen: niet altijd een gemakkelijke keuze

Reacties

afbeelding van davidmich

Ik kan mij als eigenaar van een strobalen woning principieel aansluiten bij deze bijdrage. Maar vanuit mijn jarenlange ervaring met klimaatprojecten moet ik toch een kritische kanttekening maken en die draait in wezen om 'gelijk hebben' vs 'gelijk krijgen'. Ik zie op heel veel domeinen (energie, afval, water, bouw,...) een meer rationele en cijfermatige benadering ontstaan. Dat is in mijn ogen een gunstige evolutie omdat ze een spiegel voorhoudt, relativiteit aangeeft en ons losmaakt van emotie en buikgevoel. Maar daar tegenover staat dat menselijk gedrag wel nog steeds voor 95% een niet-rationele basis heeft. En daar wringt het schoentje, ook bij renovatie. Wij als experten kunnen vaak niet meer begrijpen waarom mensen bepaalde stappen niet zetten terwijl ze toch kloppen op alle vlakken: technisch, financieel, naar comfort, moreel (ifv milieu)... Deze kritische benadering van afbraak is daar ook een voorbeeld van: zeer logisch, cijfermatig onderbouwd, maatschappelijk relevant enz. Maar het mogen afbreken van gebouwen (liefst idd met recuperatie van materialen) is soms nog de enige gedragsmatige trigger om überhaupt aan energetische opwaardering te doen. Dan gaat de eindafweging niet zozeer over 'renovatie' vs 'afbraak en herbouw', maar over 'geen renovatie' vs 'afbraak en herbouw'. Dat geeft volgens mij een heel andere uitkomst...

afbeelding van Rense Verweerden

Dat is een interessante denkpiste. Opwaardering van de energieprestaties van woningen en andere gebouwen blijft natuurlijk van groot belang, waarbij we ons soms moeten afvragen of het doel de (minder duurzame) middelen heiligt. De afweging 'geen renovatie' t.o.v. 'afbraak en heropbouw', zoals je zegt, biedt inderdaad een ander perspectief. Bedankt voor je nuancering! 

afbeelding van Hamadryad

Of het nu over buikgevoel of cijfermateriaal gaat, een belangrijke tekortkoming aan stellingen als deze is dat ze de problematiek en/of oplossingen sterk vereenvoudigen en veralgemenen.

Wat als je ook structurele veranderingen gaat aanbrengen en je woning gaat uitbreiden? De balans 40% draagstructuur vs 60% afwerking is in dat geval wat anders.

Wat als je een oude villa van 150m² zonder verdieping afbreekt en vervangt door een woning van 75m² grondoppervlak mét verdieping? De verharde oppervlakte verkleint op die manier. 

Bovendien kan je je afvragen of je het nog zinvol is om te verbouwen wanneer je zonder structurele werken je woning maar deels energetisch rendable kan maken. Waar ligt de grens dan of een structurele wijziging verantwoord is of niet?

Wat indien je slechts beperkt kan isoleren omdat je structuur niet meer toe staat (beperkte dakopbouw) of de regelgeving het niet toestaat (gevel uitdikken met externe isolatie).

Tot slot van de andere kant bekeken: Wat als je wél besluit je oude woning plat te gooien, maar je zorgt ervoor dat een groot deel van de materialen gerecupereerd worden EN je nieuwe woning wordt gebouwd met materialen die energie-arm geproduceerd worden (Houtskelet, strobalen, etc.). Ik geloof dat deze denkoefening überhaubt geen rekening houdt met een draagstructuur in hout bijvoorbeeld. Daar lijkt de verhouding afwerking+ isolatie vs draagstructuur toch net wat anders te zijn. 
(Nieuwe vloer, isolatiemateriaal, bezetting, loodgieterij, elektrische installatie, etc.   versus houtskelet... hmmm....)