Is geothermie verantwoord voor een BEN woning ? | Ecobouwers.be

U bent hier

Is geothermie verantwoord voor een BEN woning ?

02/04/2019 - 15:28

Hallo,

Wij staan op het punt om te een nieuwbouw woning te laten bouwen, waarbij veel aandacht besteed is aan de energiezuinigheid. We kiezen onder andere voor dubbele isolatie, driedubbelglas, vloerverwarming en verwarming via warmtepomp (geen gasaansluiting meer  !); Er zijn ook 30 zonnepanelen voorzien, en de EPB voorstudie concludeert een E-Peil 12 (wat zeker niet slecht is).

Nu, in de fase van offertes was ik steevast overtuigd van geothermie, maar we zijn wat bang gemaakt door de "zeer hoge meerkost" en hebben uiteindelijk gesettled voor een Daikin Alltherma 3 Lucht/water warmtepomp.  De bouwvergunning is ondertussen goedgekeurd, en nog voor de zomer starten de werken. Maar de eeuwige twijfelaar in mij denkt nu toch weer na over geothermie .... en dan vooral over zaken die ik links en rechts gelezen en opgevangen heb : 

- is de meerkost van geothermie werkelijk ZO hoog dat het nooit kan renderen voor een goed geïsoleerde woning waar de warmtevraag zowiezo al niet groot is ? 

- zal geothermie grote verbruiken (bvb meerdere douches tegelijk/snel na elkaar) beter kunnen opvangen door de boiler sneller te kunnen opwarmen dan  lucht/water pomp ?

- is de levensduur van een grond/water warmtepomp (véél) beter dan van lucht/water ?

- is Daikin wel een goed merk hiervoor ? Zijn Nibe/CTC beter ?

- andere opmerkingen, pro/ contra .... ?

Mvg,

Sven.

12 Reacties

03/04/2019 - 20:35

Als je met geothermie bedoelt dat je warmte uit de diepte gaat halen is dit volgens mij een dure investering t.o.v. een lucht/water Warmtepomp (L/W WP). Ik ben ook nog niet overtuigd van geothermie op middelgrote diepte (50 m tot 300m). Men weet nog steeds niet wat het uiteindelijk effect is op de natuurlijke evenwichten in de ondergrond. Men weet wel dat zo'n "putten" thermisch kunnen opdrogen (uitputten) en daarom is het ook nodig en aangeraden om in de zomer uw koeling aan te zetten en de warmte uit de binnenruimte af te voeren naar deze putten. Dit kost ook energie en daarom ben ik  geen voorstander van deze vorm van geothermischwater/water warmtepomp. Een ander geval is dan de brine (warmte voor de WP wordt gehaald uit een leiding ingegraven in de tuin op bestens 1m60 diepte). Deze warmtepompen zijn ook duurder dan L/W WP, maar hebben een beter rendement en de warmte wordt door natuurlijke zonneopwarming in de bovenste aardkorst terug gerecupereerd. Ook is hier een goedkope afkoeling (airco) mogelijk met de warmte die terug afgevoerd wordt naar de tuin en dit zonder dat dit uitputting moet compenseren. Als je het financieel bekijkt en je hebt geen airco nodig, dan zal de L/W WP altijd in het voordeel zijn. Als airco (afkoeling) ook een rolspeelt, dan is een brinesysteem in het voordeel.

Iedere WP zal het minste verbruiken en de beste SPF (Seasonal Performance Factor) of COP leveren als ze aan een zo laag mogelijke afgifte t° kan werken. Daarom is het vooral belangrijk dat je werkt met Zeer Lage Temeperatuur Verwarming (ZLTV) met bvb. vloerverwarming of muurverwarming met korte leidingafstanden (7 à 8 cm) om te kunnen werken met afgifte t°n van 25°C tot 35°C.

Wat SWW betreft, moet je toch eerst eens meten hoeveel energie je werkelijk nodig hebt om dit aan te maken. De meeste berekeningen uit de sector zitten er 25% tot 50% naast de werkelijke hoeveelheid  energie nodig voor dit geheel. Omdat de berekeningstools eigendom zijn van de apparaatproducenten (WP, zonneboiler, ...) hebben ze er alle belang bij om een zo groot mogelijk verbruik in te schatten (berekenen) omdat dan de afgeleide besparingen groot zijn. Een voorbeeld: ik verbruik ongeveer 800 kWh energie voor 2 personen per jaar (inclusief dagelijkse douche). Volgens de meeste berekeningstools zou ik moeten 1170 tot 1690 kWh verbruiken, wat lang niet overeenstemt met mijn werkelijk verbruik. Dus, eerst meten, voor je een investering kiest is mijn raad aan u, anders ga je bvb. een te groot bemeten WP kiezen die duurder is en og eens minder rendement geeft (de SPF zakt) voor je verwarming

Mijn oplossing voor SWW is dat ik een L/W WP Rotex/Daikin Altherma 1 heb gecombineerd met een geïntegreerde zonnebuffer (ZB) van 500 l met 4 dakcollectoren. Deze geeft me voldoende  SWW warmte om 75% van mijn SWW warmte bezorgen. De resterende 25% van de SWW wordt verzorgd door een Elektronisch Geregelde Elektrische Doorstromer (EGED). Ik gebruik dus de L/W WP helemaal niet voor mijn SWW te bereiden en verbruik nog minder daan indien ik de L/W WP de resterende energie zou laten leveren. Voor de modificatie met de elektrische doorstromer was de dekkingsgraad van mijn zonthermisch systeem maar 62% en de resterende 38% werd geleverd door de L/W WP. Ik heb door deze strategische wijziging (doorstromer) nog ongeveer bijkomend 60 kWh per jaar bespaard t.o.v. de L/W WP als hulp bij de bereiding van mijn SWW.

De samenwerking tussen het zonthermisch systeem (zonnebuffer) en de L/W WP geeft me nog eens het voordeel dat de vloerverwarming voor 9 à 10% draait opde energie uit de zonnebuffer. Bij een grotere buffer zal dit nog meer zijn.

Een ander voordeel van een zonthermisch systeem in combinatie met een WP en een EGED is dat de levensduur van de WP (compressor) verlengd wordt. Door dat je minder aan-uit schakelingen en pendelmogelijkheden  hebt (helemaal niet meer nodig voor SWW en fors minder bij verwarming) kan de levensduur verlengd worden met 100%. De normale levensduur van een WP is ongeveer 100000 uur en 150000 keer aan en uit schakelingen. In mijn geval heb ik door de 3-combinatie (WP-ZB-EGED) de levensduur mogelijk (berekend aan de hand van metingen) verlengd van 18.5 jaar naar 42 jaar.

In jouw geval en als je zou kiezen voor een gelijkaardige opstelling, zal je waarschijnlijk een grotere buffer nodig hebben afhankelijk van het SWW vermogen dat je werkelijk nodig hebt.

De ervaring waarop ik me baseer:
Mijn huis (bouwjaar: 2012/2013) heeft de volgende eigenschappen: EPB E12,EPC 20.91 kWh/m² en EPB oppervlakte 237.71 m²

De verbruikscijfers van 2018:

L/W WP + Zonnebuffer: 1103 kWh, elektrische doorstromer: 179 kWh of een totaal warmteverbruik  van 1103 + 179 = 1282 kWh per jaar voor verwarming en SWW.

Op de meer dan 5 jaar gebruik van mijn L/W WP heb ik nog geen enkele kost gehad en heb ik ook nog geen onderhoud toegepast.

Interessante website: https://warmtepomp-weetjes.nl/

07/04/2019 - 15:19

E12 en 30 zonnepanelen? Ik zou met zoveel zonnepanelen minsten E0 verwachten.

Over welk nodig vermogen aan verwarming praat je?

Een passiefhuis 200m2 (al groot) verwarm je zuiver elektrisch voor max 3.000kwh (en in de praktijk met veel minder). Met een lucht-water warmtepomp blijft daar 1.000kwh van over. Je 30 zonnepanelen is een vermogen van grofweg 8.000kwh (je hebt zonnepanelen van 180W, je hebt er van 400W; ik gok dus maar wat welk vermogen je nu juist installeert). Wat ga je doen met al die elektriciteit?

Mijn eerste reactie; megalomaan veel zonnepanelen die moeten verbergen dat er gewoon te weinig geïsoleerd wordt?

Walter

08/04/2019 - 07:54

Nou nou, "megalomaan veel" klinkt wat negatief, niet ? 

Ik wil natuurlijk voorbereid zijn om volledig elektrisch te rijden, en dat zal een hele hoop electriciteit opslokken. Verder heb ik zeer veel electrische apparatuur in huis (thuiskantoor) en zal de woning eerder naar de 400m² gaan dan 200m².  Er is zeer zeker aandacht besteed aan voldoende isolatie, er komt 2x8cm PIR en driedubbele beglazing, wat toch ruim boven de norm zit. 

( waarom het dan "maar" E-peil 12 is en niet 0, geen idee. Dit zijn de cijfers die ik gekregen heb in de voorstudie )

Maar de vraag was eigenlijk, is het de moeite om geothermie nog eens te herbekijken ? 

08/04/2019 - 07:57

@Luc Vandamme : 

Bedankt voor het zeer uitgebreide antwoord, ik zal dat allemaal in details eens bestuderen !

08/04/2019 - 09:15

Als je die vraag wil beantwoorden moet je benoemen hoeveel energie je nodig hebt.

Je mag zoveel pir isolatie voorziel als je wilt, uiteindelijk gaat het om de hoeveelheid nodige energie. Dus iemand moet even alles doorrekenen.

Op passiefhuisniveau heb je zowat 10W/m2 vermogen nodig voor verwarming of een warmtepomp van 4kw voor de hele woning. Op jaarbasis zal je dan zowat 6kwh aan energie nodig hebben. Met een lucht-water warmtepomp blijft daar iets meer dan een derde van over. Geothermische warmtepomp bij zeer goed ontwerp 1/5.

Kan je even uitrekenen of dat 'onder de moeite' valt.

Walter

08/04/2019 - 10:18

Beste Sven D,

Voor een eerste berekening is dit al niet slecht. Maar hou er rekening mee dat de huidige (2020) Vlaamse BEN reglementering niet echt ambitieus is in vergelijking met onze buurlanden en in vergelijking met het doel 2050. Met de Vlaamse normen (S- en E-waarde) wordt er enkel gegarandeerd dat het verbruik (EPC) onder de 100 kWh/m² blijft en dat je een deel van je verbruikskost compenseert door eigen energie aanmaak (E waarde).

De normen in het buitenland, bvb Nederland voor een BEN(G) woning zijn dan ook veel strenger door een bijkomende voorwaarde (t.o.v. Vlaanderen) op te leggen: maximum EPC 25 kWh/m². Een andere vergelijking voor een woning (geen BEN) in Frankrijk is 50 kWh/m² en in Duitsland is de maximale EPC geldig van 45 kWh/m² (KfW norm) of anders kan je zelfs geen lening meer krijgen om je project te financieren. Het resultaat is dat de Vlaamse reglementering een overgangsreglementering is die u niet garandeert dat uw huis in 2050 nog zal voldoen aan de dan gangbare normen en dus ook uw waardevastheid van uw investering niet garandeert, zelfs met een zeer goede compensatie (E-waarde) door eigen ergieaanmaak (zonnepanelen, warmtepomp, enz ....).

Andere vergelijkbare normen: bvb. in het Brussels gewest worden enkel nog bouwvergunningen toegestaan voor een maximum EPC van 15 kWh/m² en de passiefnorm in Duitsland (zie tussenkomst van Walter-8) is nog veel strenger en schrijft een maximum EPC van 10 kWh/m² voor, vooraleer er gecompenseerd mag  worden met energieaanmaak.

Het is pas vanaf ongeveer een EPC lager dan 15 kWh, dat je de investering in een WP (de goedkoopste een Lucht/Lucht WP) kunt in vraag stellen omdat dan de financiële besparing op uw energierekenening zo klein is, dat de afschrijving van het materiaal niet kan terug verdiend worden worden op een redelijke termijn.

Bovenstaande kennis heeft me dus al in 2012 laten overwegen om niet voor de Vlaamse maximum norm te gaan, maar opdracht te geven aan mijn architect om de LEW (EPC < 30 kWh/m²) norm te volgen. De totaal investering is meestal niet groter dan de investering naar de Vlaamse BEN Norm, omdat je iets duurder bent in isolatie (5 à 6 cm meer dan je huidig voorstel) en dat je iets meer aandacht besteedt aan luchtdichtheid en aan de andere zijde zal je WP (minder vermogen) en andere technische investeringen goedkoper zijn. De zonnepanelen zullen je meer ruimte laten voor elektrische mobiliteit. Je investering zal dan ook waardebestendiger zijn naar 2050 toe, zonder dat je een update (verbouwing om terug te voldoen aan de gangbare standaard) zal moeten doen. 

Bij een investering in een huis dat bvb voldoet aan de LEW-norm  (EPC < 30 kWh/m²) met warmteaanmaak met een WP en met hetzelfde aantal zonnepanelen dat je nu voorziet, zal het volledig verbruik gecompenseerd worden (E-waarde is 0) en zelfs bij overschot zal het huis energiepositief zijn (E-waarde is negatief), wat je dan ook nog extra belastingvoordelen geeft. 

08/04/2019 - 21:07

SvenD wrote:
Ik wil natuurlijk voorbereid zijn om volledig elektrisch te rijden, en dat zal een hele hoop electriciteit opslokken. Verder heb ik zeer veel electrische apparatuur in huis (thuiskantoor) en zal de woning eerder naar de 400m² gaan dan 200m².  Er is zeer zeker aandacht besteed aan voldoende isolatie, er komt 2x8cm PIR en driedubbele beglazing, wat toch ruim boven de norm zit.

Hangt er maar vanaf hoeveel km/jaar je wenst te rijden. Je hebt een thuiskantoor dus al geen WW-verkeer (en dus begrijpelijk in volume een bovengemiddelde woning).
Wel begrijp ik niet dat je 16 cm PIR "zeer veel aandacht besteed" vindt aan isolatie. Dat haal ik al bijna in een gerenoveerde woning (met dus tal van technische beperkingen) uit medio jaren 90 van vorige eeuw. Met "slechts" 20 PV panelen (5.5 kW/5.0 kWp omvormer) een L/W WP is over een jaar gezien het energieverbruik van de ganse woning en het WW EV vervoer al gedekt.

Je kan beter (zoals LVD al in detail uitlegt) je eigen rekening maken en vooruit kijken dan een "norm" te volgen die toch steeds aan wijzigingen onderhevig is.

08/04/2019 - 20:04

Over welke thuisapparatuur heb je het precies ?

 

08/04/2019 - 21:08

eigenlijk is uw vraag een deel van een algemenere vraag :  hoe de "beperkte" middelen verdelen over de bouw?

Vroeger (5 jaar geleden , voor prosumenten tarief) was dit eenvoudig, het kwam erop neer dat je totaal verbruik op jaarbasis 0 moest zijn. Negatief verbruik bracht niets op, dus niet redabel. Gas kun je niet maken , electriciteit wel , dus was bij iedere investering de vraag : "en als ik voor evenveel euro's pv leg, kom ik dan beter uit?" Voor de eerste cm isolatie won isolatie van pv, voorbij  cm 16 was pv efficienter... ( in mijn bouw)

Eenvoudig, motiverend, maar niet langer haalbaar als iedereen PV  stroom maakt in de zomer en electriciteit gebruikt in de winter, zeker nu PV zo goedkoop is.  (tov een paar jaar geleden)

Misschien de vraag aangepast worden :  wat bespaart het me het tussen 1 november en 1 april? 

Heel concreet in uw geval :  hoeveel PV panelen kan ik in extreme winterstand (bijna verticaal) plaatsen met de meerprijs van een geo warmte pomp TOV  Daikin lucht water, en wat is de verwachte opbrengst hiervan? 

jan

ps in mijn tijdn(6 jaar geleden , was de Daikin Alterma beter dan extra PV ,met de prosumenten tarrief er nog eens bij natuurlijk nog een stuk meer. Voor mijn huis was geo warmtepomp dan zelfs niet ecologisch, laat staan economisch.

16/04/2019 - 12:38

@ Jan Lietaert.

Niets verplicht er u toe om altijd al uw zonnepanelen te laten werken. Je kan ook een deel van je zonnepanelen uitschakelen in de zomer als je werkt met 2 omvormers (bvb. 1 omvormer uitshakelen tussen 1 april en 31 oktober). Dit laat u misschien toe om toch genoeg elektriciteit aan te maken in de winter (alle panelen werken) en in de zomer het net niet te overbelasten. Het is niet altijd tekorten die je moet beheren, maar overvloed moet je ook beheren! Dit laatste beheren is nog belangrijker om uw en andermans kosten te beperken.

Voldoende zonnepanelen moet je zeker zetten als je de plaats er voor hebt, met de lage prijzen van vandaag. Later kan je ook bijkomend investeren in batterijen om energieopslag te verwezenlijken zodat je langere tijd (meer dan 24 uren) kan overbruggen.

En als je een set zonnepanelen kan zetten met een aparte omvormer voor winterse optimalisatie en gebruik, dan geef ik  je gelijk om ze steiler te zetten en dan ben je best om ze ook meer ZW te richten (meer zon in de namiddag in de winter - 's morgens meestal bewolkt en soms ook nog mist) 

@ SvenD,

Ik moet terug komen op mijn vorige interventie. Ik  had verkeerdelijk gelezen 8 cm PIR isolatie en daarom dat ik voorstelde om deze te vermeerderen met 5 à 6 cm isolatie. Je 16 cm PIR isolatie is meer dan voldoende. Dan rest er nog alleen aandacht te besteden aan de luchtdichtheid en de inbouw van de ramen en deuren. Een passief montage in een eigen (houten) kader kost bijna niets meer dan een gewone montage op het ogenblik van de offerte aanvraag.

Bijlage foto's van zo'n montage zoals bij mij toegepast.

16/04/2019 - 16:38

Die montage in houten kaders kost bij ons zo'n 14-15€/m.

 

17/04/2019 - 14:09

om op de oorspronkelijke vraag terug te komen, geothermie hoeft niet zo veel te kosten, als je warmtebehoefte beperkt is (en dat mag ik hopen) is een horizontale collector (1.2 tot 2 m diep) een volwaardig en veel goedkoper alternatief !